e mërkurë, 17 janar 2018

Gjergj Kastrioti – Skenderbeu, mbrojtës i fuqishëm i Perëndimit në Ballkan

MA. Agon Rrezja

 Image result for scanderbeg

Në 547 vjetorin e vdekjes    

Diskursi perëndimor i kastriotasve
Kastriotasit, kjo familje princërore arbërore, doli në skenën politike aty në gjysmën e dytë të shek. XIV pas vdekjes së Dushanit (1355). Origjina e tyre sillet në trekëndëshin Prizren-Mat-Dibër.
Sipas traditës mesjetare feudale, Kastriotasit medoemos duhet të ishin në shërbim ushtarak si komandant apo feudal lokal në Arbëri. Në vitin 1368 për herë të parë përmendet një Kastriotas kështjellar në qytetin arbëror të Kaninës, si dëshmitarë në një kontratë, ndërkaq, në Betejën e I të Kosovës (1389) Gjergj Kastrioti, gjyshi i Skënderbeut u rreshtua në koalicionin perëndimor kundër osmanëve.
Sipas kronikave osmane ai në këshillin e luftës dha ide se si ishte më së miri ta fillonin betejën. Gjon Kastrioti në vigjiljen e shek. XV do të del si aleat i Balshajve në luftë kundër sundimtarëve rashian të cilët ishin vasal të devotshëm të Perandorisë Osmane.
Invadimi dhe presioni i osmanëve për ti gjunjëzuar Kastriotasit, tërësisht, bëri që këta të lidheshin ngushtë me Republikën e Raguzës si dhe me superfuqinë detare e tregtare të Adriatikut, me Venedikun. Rrjedhat politike të cilat e shoqëruan truallin arbëror gjatë viteve të 80-ta bënë që një pjesë e mirë e princërve t’iu bie fuqia politike me ç’rast pranuan vasalitetin osman ndaj sulltanit të ri, Bajazidit I.
Megjithatë, Gjon Kastrioti nuk duroi gjatë dhe në bashkëpunim me republikën e Venedikut ndezi kryengritjen në vitin 1429 por që u shua nga sulltan Murati II si shkas i rënies së Selanikut 1430. Sulltani në fjalë ia shkatërroi kështjellat, duke e lënë domenin e Gjonit vetëm në Krujë ndërkaq zgjidhje e vështirë ishte dërgimi peng i dy djemve të tij, Gjergjit dhe Stanishës.

Kryengritja e përgjithshme arbërore (1443)

Në vitet e 40-ta të shek. XV Sulltan Murati II u interesua  për pushtimin e Hungarisë. Me këtë rast, trupat osmane të udhëhequra nga bejlerbeu i Rumelis, Shehabedin Pasha, u munduan më kot të pushtonin territoret hungareze në vitet 1441-1442 sulme  të cilat përfunduan me disfatë. Pasi që u thye miti mbi ushtrinë osmane, hungarezët u përgatitën për “fushatën e gjatë” kundër osmanëve për të çliruar viset e pushtuara në Ballkan. Kësaj ekspedite i ndihmoi edhe sulmi i Ibrahim beut të Karamanis mbi qytetet e Anadollit.
Hungarezët të udhëhequr nga Janosh Huniadi princi i Transilvanis u lëshuan përgjatë Danubit në territorin e despotatit të Rashës ku iu bashkëngjit edhe Gjergj Brankoviçi. Kështu, në një letër që e dërgon Huniadi në Hungari thotë se ushtria e tij po rritej vazhdimisht me bullgar, “arbër”, vlleh, serbë etj, të cilët dëshironin që të çliroheshin nga zgjedha osmane.
Te dy ushtritë u takuan në afërsi të Nishit më 3 nëntor 1443. Sipas Jozef von Hamerit, ushtria osmane përbëhej prej tri kolonave të gjata të cilat komandoheshin prej bejlerbeut të Rumelisë, Kasem Pashës. Njëra kolonë ishte nën Is-hak beun, nga familja e Evrenozëve, e dyta komandohej prej “një beu të panjohur” që ndoshta duhet të ketë qenë Skënderbeu. Dhe e treta nën Turhan beun, kolona të cilat u shpartalluan nga hungarezët. Pasi ushtria osmane pësoi disfatë të rëndë Skënderbeu shfrytëzoi rastin që te kthehet në vendlindjen e tij duke kaluar pikërisht nëpër Kosovë.
Albanologu i njohur, Haxhi Krasniqi, në “Tregime popullore për Skënderbeun” të mbledhura në viset e rrethinës së Prizrenit, thuhet se “Skënderbeu kishte shëtitur dhe mbledhur gurë në lumin e Drinit dhe kishte meremetuar kalanë e Prizrenit”. Kjo kryengritje njëherit konsiston edhe me çlirimin e viseve të tjera shqiptare të Kosovës duke depërtuar në lindje deri në kështjellën e Zveçanit dhe Novobërdës. Zotërues të këtyre dy kështjellave sipas Konstantin Jireçekut, janë Pjetër Spani me birin e tij Aleks Spanin si sundimtarë të kësaj ane. Kurse qytetin e Prizrenit dhe të Pejës e kishin në duar Dukagjinasit. Pas Prizrenit, Skënderbeu u drejtua për në Tetovë e Dibër përmes rrugës lokale e njohur në popull si “Udha e Gorës”. Atje, organizoi planin për marrjen e kështjellës së Krujës me anë të një dredhie e cila është folur tash e sa herë nga studiues të ndryshëm.

Në bedenat e Arbërisë veri-lindore 

Pas humbjeve të njëpasnjëshme të osmanëve në Ballkanin qendror, sulltan Murati II vendosi që me anën e dredhive ta shtinte Skënderbeun në mes të dy zjarreve duke e rrethuar Sfetigradin dhe duke e shty në luftë me Venedikun më 1447.
Për t’ia hequr Skënderbeut barrën e ushtrisë osmane, Janosh Huniadi, princi i Transilvanisë, i shpalli luftë osmanëve. Ai organizoi një ushtri të madhe me afro 50.000 veta dhe u drejtua në pjesën e Kosovës lindore, respektivisht në Fushën e Kosovës. Ai donte të merrte hakun e betejës së parë më 1389.
Bën një marrëveshje të msheft me Skënderbeun, ku do të duhej të bashkoheshin në Fushë të Kosovës dhe ta dërrmonin ushtrinë osmane.
Për këtë Princat Dukagjinas në kuvendin që mbajti Gjergj Kastrioti në Lezhë, ishin të parët që u ngritën në këmbë në përkrahje të planit të dy strategëve evropian.
Kështu Barleti na sqaron se Pali u ngritë në këmbë duke e përkrahur Skenderbeun. Ai mori një nismë për t’i bindur të tjerët për këtë si detyrë jetike për ta shporrur tiraninë e sulltanit nga trojet arbërore. Për këtë ai shprehet  se “…po ia fal veten e po ta doj puna, ia bëj edhe fli, bashkë me pesë mijë ushtarë, luftës hungareze…”.
Gjeo-strategjikisht dihet se kufijtë e tyre kufizoheshin me ato të Gjergj Brankoviçit diku në Drenicë (me Llapushën, A.Rr) dhe ishte në interes që t’i largonin Osmanët nga domeni i tyre.
Është në interes të dihet se cilën rrugë gjeostrategjike e përshkoi Skënderbeu bashkë me Pal e Nikollë Dukagjinin për tu bashkuar me Janosh Huniadin në Fushë Kosovë.
Derisa Lufta e Dytë e Kosovës kishte filluar ku forcat osmane në përleshje të parakohshme ishin thyer keqas më 18-19 tetor 1448, forcat arbërore të prira nga Gjergj Kastrioti dhe Pal e Nikoll Dukagjini ishin ende rrugës për në Fushë Kosovë. 
Nëse i referohemi Krisobulës së Deçanit të vitit 1330, atëherë rruga që të çonte nga Prizreni për në Drenicë e Trepçë ishte kjo: Prizren – Krushë – Hoqë e Vogël dhe e Madhe – Rahovec dhe nga aty hynte në fshatrat e Llapushës në Jashanicë – Shtitaricë– Ujmir – Qabiq nga ku  rruga shkonte në territorin e Drenicës së Epërme e prej këtu për në Trepçë. 
Kosova Perëndimore alias Arbëria veri-lindore hynte brenda kufijve të principatës së Dukagjinasve. Andaj, motivi i tyre për të marr këtë fushat ishte edhe më i madh pasi që ishte në interes të tyre të ruanin apo zgjeronin domenin e vet. Për Luftën e II të Kosovës na jep të dhëna kronika e Xhovani Restit, kronistit raguzan (1669-1735) në të cilën thuhet se ardhja e Skënderbeut për t’i ndihmuar Janosh Huniadit u pengua nga Gjergj Brankoviqi, dhëndri i sulltan Muratit II. Ai i  kishte zënë grykat midis Shqipërisë (Albaniae) dhe vendit të vet (Sclavoniae). 
Në mbështetje të kësaj kronike mund të llogaritet edhe e dhëna e Barletit ku thotë tekstualisht “…Ushtria po hynte me një hare të pazakontë dhe me flamuj në dorë po hynte në tokat e Misisë…kur fati i pamëshirshëm apo mizoria e disa krishterëve të ndyrë si ndëshkim sigurisht nga perënditë i dhanë shkas vetëm një njeriu…ky ishte Gjergj Vukoviqi…Prandaj me të marr vesh gatitjen e luftës hungareze dhe mbërritjen e Skënderbeut, ai ia mbylli këtij të gjitha rrugët e shtigjet nga mund të kalonte…Me gjithë këtë, që të mos mbetej fare pa u shpaguar për dhëmbjen që e helmoi zemrën dhe pa e marrë hakun me ndonjë farë veprimi për pabesinë e Gjergjit, u lëshua menjëherë kundër viseve armike të Dhespotit bashkë me ushtrinë e vet të mënishme dhe pasi i plaçkiti gjerësisht, u vuri zjarrin e i shkatërroi me shpatë an’e mban…”.
Në konsolidim të shtetit centralist
Pas betejës së II të Kosovës 1448, Dukagjinasit u shkëputën nga Lidhja e Lezhës duke anuar nga venedikasit për tu lidhur përfundimisht me osmanët. Venedikasit bënin çmos që t’i shkëputnin Pal dhe Lekë Dukagjinin nga Skënderbeu, pasi që e dinin se pa këta princa, ai do të ishte i pafuqishëm duke pas parasysh formacionin e tyre ushtarak prej 5000 vetash.
Dukagjinasit dolën nga Lidhja e Lezhës si duket me pretekstin se ata nuk përfaqësoheshin denjësisht në Lidhje dhe se të ardhurat e tyre nuk ishin të mjaftueshme për nevojat e tyre, duke e pasur parasysh që familja princërore ishte e madhe e me shumë pinjoj.
Sipas Millan Shuflljat, papa dërgoi Pal Dushmanin (Engjëllin) në vitin 1452, peshkopin e Drishtit, i cili ishte në farefisni me Dukagjinët. Ndërmjetësimi i tij pati sukses, sepse Dukagjinasit u shkëputën nga miqësia me osmanët dhe lidhën paqe me  Skënderbeun.
Kjo, edhe ishte arsyeja që Sulltan Mehmeti i II pas pushtimit të Konstantinopojës 1453 u vërsul për ti pushtuar viset e Kosovës. Ai urdhëroi Isa beun që ta rrethoj kështjellën e Novobërdës. Pas një rrethimi njëvjeçar dhe pas bombardimit 40 ditësh, qyteti pushtohet më 1 qershor 1455. Së bashku me të pushtohen edhe dy kështjella në afërsi: Prilepci dhe Prizrenci. Në veri u pushtuan kështjella e Zveçanit, dhe Trepça me përjashtim të Prizrenit dhe të Pejës. 
Se kur u pushtua qyteti i Prizrenit, në historiografinë e huaj dhe atë shqiptare ka mendime të ndryshme. Problemi i pushtimit të Prizrenit dhe të rrethinës është objekt studimi dhe do të jetë edhe në të ardhmen për shkak se zotërimet e Prizrenit shkonin në kufi të despotatit të Rashës, apo të despotit të Gjergj Brankoviqit, të cilat nëse bazohemi tek defteri i Vilajetit të Vukut (1455), përputhet me pohimin se shtrirja e këtij vilajeti nuk e kalonte territorin e Gjergj Brankoviqit.
Jireçeku, mendon se Prizreni është pushtuar më 21 qershor 1455.  Këtë e ndjek edhe Franc Babingeri në biografin e Mehmetit II, por asnjëri e as tjetri nuk na jep proveniencën e kronikës apo burimit arkivor.
Një fragment i publikimit të Defterit të Ejaletit të Rumelisë të “nahisë së Bistricës” (1451-1452), nga orientalisti shqiptar, Dr. Ilaz Rexha, kishte tre distrikte (nahije): Nahinë e Rudinës, Domeshtiqit, dhe të Gorës të cilat hynin në nën njësinë tjetër të quajtur “Nahija e Shqiptarëve” – “Arnavud Nahiyesi”. Shkaku pse është quajtur kështu, mendon Ilaz Rexha, është se administrimi i këtij defteri shkonte deri tek fshati Klina i cili në mesjetë qeverisej nga princërit arbëror.
Administrata osmane këto vende, zakonisht i quante si vende të shqiptarëve, psh. Karl-ili (Vendi i Karlit), Juvan-ili (vendi i Gjonit) pastaj Sanxhaku i Dukagjinit i cili u formua në Kosovën Perëndimore gjatë shek. XV-XVI etj.
Edhe pse pushtimet apo sulmet bëheshin nga ana Osmane, administrata e tyre nuk vendosej nëpër qytete, po as edhe në fshatra. Nëse përmendej ndonjë spahi, apo timar, në njërin prej fshatrave të rrethit të Prizrenit, si është ai i Drenekurtit, në afërsi të Reçanit, mendoj se duhet të jetë fshati Kastërc-Nishor i Llapushës. Apo fshatrat e Gorës, sipas regjistrimit të sanxhakut të Tetovës 1455. Dhe si rast konkret figurimi i nahisë së Dollcit me 5 fshatra: Gllarevë, Dobërdol, Jashanicë e Poshtme, Jashanicë e Epërme dhe Jellavica, në defterin e “Vilajetit të Vukut” (1455). Në nahinë e Vuçitërrnës: fshati Drenovc i komunës së Malishevës. Në nahijen e Moravës: Tërpeza e Poshtme dhe Epërme, si dhe Karaçica. 
Megjithatë, mund të themi se ky fenomen ishte normal për kohën pasi që këto regjistrime bëheshin formalisht. Në to nuk kishte spahi që qëndronin aty. Nuk kishte vjelje të taksave, për shkak se këta spahi qëndronin jashtë timarit të tij, për sa ishin gjallë Dukagjinasit dhe Gjergj Kastrioti-Skënderbeu, duke vepruar për konsolidimin e pushtetit në pjesën verilindore të Arbërisë.
Prizreni (ndoshta) u pushtua përkohësisht në vitin 1459 dhe Peja më 1463. Prof. Dr. Skënder Rizaj, kundërshton Jireçekun dhe Franc Babingerin duke u bazuar në historianin turk Ismail Uzunçarlshli.shton se “në vitin 1459 veziri Mahmut pasha, pas pushtimit të Smederevës e nënshtroi edhe Prizrenin kryengritës.
Ndërkaq, osmanologu i njohur Jozef von Hameri thotë se: Mehmeti pasi e pushtoi Prizrenin më 1459 iu vërsul Smederevës.
Kjo mund të forcohet edhe nga e dhëna e kronikës së kronistit osman Oruçit ku tregon:  “Në vitin 863 hixhri (1459), Sulltani, mblodhi ushtarë dhe sulmoi Semendren (Smedereven) të cilën e pushtoi dhe aty caktoi Mehmet beun si administrues, ndërsa Evrenos beun (Isa beun, A.RR) e urdhëron që të sulmoj Vilajetin e Shqiptarëve”. 
Mirëpo, ky pushtim ishte i përkohshëm, sepse nuk ishte konsoliduar pushteti osman në këtë qytet. Prezenca e Skënderbeut në këtë trevë dhe ideja e tij e shtetit centralist që synonte ta krijonte, gjeti vend gjatë viteve 60-ta. 
Në dokumente të viteve 1460-63 ai cilësohej si “Zot i Arbërisë”. Për këtë shkak Lekë Dukagjini shprehet “se nuk don të jetë më nën Skënderbeun”. Ndërmjetësimi i papa Piut II me ndihmën e Pal Engjëllit, peshkopit të Durrësit, në vitin 1463, bënë që Leka të shkëputet përfundimisht nga Osmanët dhe të pajtohet me krye-heroin duke i shërbyer deri në shtratin e vdekjes.       
Për ta siguruar kufirin veri-lindor dhe me kërkesën e mbretit boshnjak, Tomashit, Skënderbeu kreu një fushatë të suksesshme në Sjenicë më 1464. Këtë e pohon edhe kronisti Osman Ashik Pasha Zadeja në “Historinë Osmane”, ku thotë:  “në vitet 1462-63 Mehmet hani, pushtoi Bosnjën dhe në atë kohë, kishte si synim Hercegovinën dhe Shkodrën e shqiptarëve, ai nguli këmbë edhe për të tjera (kështjella, A.Rr)”. 
Sipas medievisti rumun, Dr. Francisk Pall, i cili kishte hulumtuar burimet mesjetare të Arkivit të Napolit, konkludon se Skënderbeu në fillim të muajit shtatorë të vitit 1464 u nis me ushtrinë e tij nëpër Prizren - Pejë në drejtim të Sjenicës, me qëllim që të ndeshet me ushtrinë osmane në Sjenicë.
Mirëpo për shkak të ardhjes së ushtrisë osmane e cila kishte filluar të plaçkiste përreth Ohrit, ai u drejtua të kthehet dhe iu dol përballë ushtrisë osmane, betejë të cilën edhe e fitoi. 
Në qoftë se kjo tezë merret për bazë nga medievistët dhe nga studiuesit e tjerë, atëherë do të linte të kuptojmë se Rrafshi i Dukagjinit duke përfshirë edhe një pjesë të Drenicës ishte ende brenda kufijve të shtetit centralist të Gjergj Kastriotit-Skënderbeut, deri në kohën kur ai u sëmur në shtratin e vdekjes më 1467.
Pra, krye-heroi ynë arbëror, të gjithë ellanin e tij ushtarak, intelektual e kulturor ia kushtoi vendit atëror, Arbërit, ku për 25 vite iu bëri ballë të gjitha sulmeve të jashtme e të brendshme qoftë nga osmanët apo venedikasve. Jo rastësisht, dy dekada më para, do të deklaronte në kuvendin e Lezhës se ishte i interesuar të rikrijonte shtetin e Balshajve për të qenë digë kundër depërtimeve osmane në Ballkan.
(Autori është në studime doktorale të Mediavistikës pranë Institutit të Historisë Nacionale në Shkup. Poashtu, bashkpuntor i jashtëm i Institutit Albanologjik në Prishtinë)

e shtunë, 4 maj 2013

MA. Agon Rrezja, "Llapusha gjatë historisë - dokumente dhe burime gojore"


MA. Agon Rrezja, "Llapusha gjatë historisë - dokumente dhe burime gojore"


 

e martë, 19 shkurt 2013

Studiuesja Lucia Nadin zbulon simbolin: Flamuri i Kastriotit, në afresket e një kishe në Venecia

Studiuesja Lucia Nadin zbulon simbolin shqiptar.
Flamuri i Kastriotit në afresket e një kishe në Venecia
Flamuri i kuq me shqiponjë, pikturuar nga Veronese, është shquar në Kishën e Shën Sebastianit.
Kush ka pasur rastin të vizitojë Venecian dhe mrekullitë e saj të artit dhe të kulturës me famë botërore, dhe i ka rastisur të vizitojë Kishën e Shën Sebastianit, -sipas sugjerimit të ndonjë miku italian, njohës i veprave monumentale të Rilindjes Italiane, zor se ka vërejtur një gjë të rrallë, tejet emocionuese: flamuri që valëvitet në një nga tri hapësirat ovale të tavanit të kësaj kishe,- që tregojnë historitë biblike të Esterit dhe të Mardokut-paraqet një shqiponjë të zezë në një sfond të kuq; në ditët tona, deri para pak muajsh, ky flamur është konsideruar si flamur i Asburgëve. Në fakt, flamuri asburgas nuk dëshmohet të ketë pasur kurrë një sfond të kuq, por të çelur. Themi deri para pak muajsh, kur Lucia Nadin dha “lajmin” e madh dhe tronditës; jo vetëm për historinë dhe kritikën e artit venencian, por dhe për lidhjen e tyre me historinë, kulturën, me jetën spirituale të Shqipërisë, në bregun përballë, me të cilat ka dhënë e marrë në shekuj…

Nje nga afresket e kishes se Shen Sebastianit ne Venecia, ku nje nga personazhet (rreth) eshte i veshur me nje flamur me shqiponjen dy krenare
Afresk në kishën e Shën Sebastianit, ku shquhet flamuri i Kastriotëve
Studiuesja Lucia Nadin

Studimi

Revista e njohur shkencore, letrare dhe artistike “Ateneo Veneto”, në numrin e saj CXCVIII, seria e tretë 10/II (2011), botoi një tjetër artikull të studiueses veneciane Lucia Nadin. Lajmin e pazakontë, me emocionin dhe modestinë që e karakterizon, Nadin e dha sërish në Shqipëri, këtë herë në Tiranë, kur erdhi- në kuadrin e 100-vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë- të përurojë një tjetër libër të saj, “Shqipëria e rigjetur. Zbulime të pranisë shqiptare në kulturën dhe artin e viteve 1500 të Veneto-s”. Sërish në edicionin dygjuhësh, sërish nga “Onufri” (2012). Artikulli mban titullin kuptimplotë: “Sugjerim për një interpretim të ri të pikturave të Paolo Veronese-s në Kishën e Shën Sebastianit në Venecia: Skënderbeg, Miles Christi dhe Kisha e Shqipërisë”. Sipas autores së njohur tashmë edhe në rrethet studimore e kërkimore veneciane, për qëmtimin e temës shqiptare në institucionet e famshme arkivore dhe bibliotekare venedikase, artikulli në fjalë përbën vetëm një ekstrakt, një lloj “parathënieje” analizash e kërkimesh më të thella, në proces, që synojnë t’i kthejnë Shqipërisë një seli arti me vlera të jashtëzakonshme në Venecia: Kishën e Shën Sebastianit, e famshme si vepër monumentale kishtare “autori”. Në të vërtetë, ajo përbën një shembull të rrallë në llojin e saj: një kishë në të cilën të gjitha zbukurimet mbajnë nënshkrimin e një artisti të vetëm: Paolo Caliari, i njohur si “Il Veronese” -një nga përfaqësuesit më të shquar të pikturës venedikase të viteve ‘500, pra të shekullit XVI. Është fjala për një vend simbol- një monument të veçantë të Rilindjes italiane, me famë ndërkombëtare, i njohur si ‘tempulli” i artistit të madh, ku deshi dhe të prehet pas vdekjes. Për fat të keq, një sërë afreskesh, me kalimin e viteve, u dëmtuan rëndë apo u shkatërruan krejtësisht.

Zbulimi

Pikturat e Veronese-s, nga tavani i sakrestisë, në atë të navatës qendrore, si dhe në zonën e rezervuar për murgjit në kuvendin ngjitur me kishën, deri në pikturat me përmasa madhore të presbiterit, u punuan në një kohë dhjetëvjeçare, midis viteve 1555 e 1565. Në të gjithë ciklin festohet triumfi i fesë, i kishës, i Virgjëreshës Maria, përmes një rrëfimi të rrallë të njërit prej martirëve të saj: Shën Sebastianit.
Deri më sot, kritika mbizotëruese e artit e ka njësuar ciklin e pikturave në fjalë, me festime në funksion antiprotestant, të lidhura me ngjarjet e fillimit të shekullit XVI: shpërthimin e protestës luteriane kundër Kishës Katolike dhe luftërave fetare përkatëse.
Një flamur që valëvitet në një nga tri hapësirat ovale të tavanit të kishës, në të cilën rrëfehen përmes pikturave të famshme, histori biblike të Esterit dhe të Mardokut, paraqet një shqiponjë të zezë në një sfond të kuq; deri më sot, ai ishte konsideruar nga kritika e specializuar veneciane dhe ndërkombëtare, si flamur asburgas, i lidhur me ngjarjet e sipërpërmendura. Në të vërtetë, flamuri asburgas nuk provohet të ketë pasur ndonjëherë sfond të kuq, por në ngjyrë të çelur.
Nadin, në tezën e saj sugjeruese dhe sugjestionuese rreth Kishës së Shën Sebastianit dhe të flamurit të kuq me shqiponjën e zezë- niset nga fakti i provuar se ai flamur i përket Skënderbeut, Kastriotëve, i përshkruar nga Marin Barleti që atë kohë; më pas, fakti mbështetet dhe nga Konica, në 1908-n e sërish, me shpalljen e pavarësisë së Shqipërisë, në 1912-n: shqiponja e zezë me dy krerë, në sfond të kuq.
Nadin, me intuitën e studiueses së mprehtë interpreton në mënyrë metaforike ngjarjet e bëmat e Mardokut, që lufton për ngritjen e popullit të tij hebraik, ngjarje të cilat paralelizohen me ato të Gjergj Kastriotit. Nën këtë këndvështrim, Nadin analizon të gjithë ciklin e festimeve të Shën Sebastianit, i cili në një mënyrë të padëgjuar e të panjohur më parë nga tradita e kritikës së specializuar të artit, paraqitet jo si një shenjtor mrekullibërës, por si Miles Christi (luftëtar i Krishtit, shën.V.L.), që përballet me perandorin Dioklecian, të njohur si persekutues i të krishterëve; ai është i vendosur të sakrifikohet e të martirizohet, për triumfin e fesë. Edhe nën këtë këndvështrim, Shën Sebastianit, Miles Christi, i përngjitet në një paralelizëm metaforik, figura e Gjergj Kastriotit Skënderbeut, i thirrur vazhdimisht nga disa papë, si Miles Christi, mbrojtës i krishterimit perëndimor.

Shën Sebastiani

Përgjatë murit të lartë të navatës së kishës, shihet një kokë dhie: simbol i vështrimit të mprehtë të saj ndër kafshët e Mesjetës, madje, simbol i largpamësisë së Krishtit. Është pikërisht koka e dhisë që do të nderonte kurorën e Skënderbeut, përkrenaren e tij, kur u shpall mbret e prijës i popullit të vet, në vijim të kryqëzatës së dëshiruar nga Papa Pio II dhe që përfundoi tragjikisht, me vdekjen e Papës në Ankona. Pra, dhe një “relikte” e shenjë tjetër, simbol i pamohueshëm i Skënderbeut, një shenjë e sigurt e “pranisë shqiptare” në Kishën e Shën Sebastianit!
Në martirizimin e tij, të paraqitur në pikturat masive në Presbiter, Nadin sheh simbolin e martirizimit të Kishës së Shqipërisë; më tej, në figurën e një personazhi të veçantë, që mban një veshje me shqiponjë dykrenore, ajo gjen personifikimin e familjes Engjëlli, së cilës Papa i Romës i njohu pikërisht në fillim të shekullit XVI, Urdhrin Kalorësiak të Shën Gjergjit. Ishte fjala pra për një familje të përkushtuar në gjetjen e mbajtjen gjallë të kujtesës historike të Shqipërisë dhe të shqiptarëve të kohës. Ky është thelbi i zbulimit dhe i sugjerimit tejet të guximshëm, që Lucia Nadin i bën botës së historisë së artit e të kulturës, venedikase dhe ndërkombëtare, lidhur me praninë shqiptare në Kishën e Shën Sebastianit. Kritika e specializuar pret analizën e plotë të studimit të saj; por edhe kjo “hyrje” mjafton, edhe për një profan në fushën e studimeve jetëgjata dhe asnjëherë përfundimtare, për të kuptuar një të vërtetë të madhe, emocionuese: sërish Venediku, sërish Venecia, sërish një qytetare e shquar e saj, me këtë studim të paraqitur në artikullin e botuar në “Ateneo Veneto”, Shqipërisë dhe shqiptarëve u kthejnë një faqe tjetër, tejet të rëndësishme dhe me vlera të pazëvendësueshme, për historinë e tyre si dhe një seli të jashtëzakonshme të artit, akoma më autentike dhe e paçmuar, sepse lidhet me veprën e njërit prej piktorëve më të mëdhenj të të gjitha kohërave: Paolo Veronese. Meqë ra fjala, Veronese e ka për zemër temën shqiptare edhe në piktura të tjera të tij të kohës: Nadin na tregon në “Statutet e Shkodrës” se rrethimi i parë i qytetit u fiksua në kuadrin e njohur të Veronese-s, i vendosur në sallën e Këshillit të Madh në Pallatin Dukal të Venedikut; të dyja rrethimet janë të pranishme edhe në skulpturën që zbukuron fasadën e shkollës së shqiptarëve në San Maurizio, po në Venedik.
Kisha e Shën Sebastianit në Venecia, pikturuar nga Veronese
Kërkimi

Kësisoj, Lucia Nadin vazhdon të ngjallë kureshtje për impenjimin e saj të veçantë prej shkencëtareje dhe, për ata që e njohin, si unë prej më se 20 vjetësh, të japë njërin rast pas tjetrit, edhe për ta admiruar për pasionin me të cilin studion, mbledh të dhëna rreth temash me një rëndësi dhe interes të pazakontë. Jo thjesht si studiuese dhe qytetare e Venecias, jo vetëm sepse tashmë është bërë një “vizitore” e përhershme e bibliotekave, muzeve, arkivave të institucioneve të panumërta të qytetit të saj, në kërkim të vazhdueshëm të gjurmëve, provave, dëshmive që lidhin qytetin e saj me kulturat, qytetërimet, historinë e zonave e vendeve përreth, në mënyrë të veçantë me Shqipërinë e Mesjetës. Për më se 20 vjet, Nadin e njeh nga afër Shqipërinë, në mënyrë të veçantë Shkodrën, ka punuar dhe jetuar në këtë vend, ka zbuluar mjaft dokumente e prova të një qytetërimi të lashtë, dëshmi të rrënjëve mesdhetare dhe europiane të artit, kulturës, fesë, traditave shqiptare në jetën kulturore dhe materiale, etike dhe shpirtërore -të mbetura në harresën e shekujve, por për fat, jo krejtësisht të humbura- nga njëra anë dhe nga ana tjetër, të lidhjeve të shumta që kanë ekzistuar që në kohë të hershme midis dy brigjeve të Adriatikut. E gjithë kjo botë e jashtëzakonshme zbulimesh e gjetjesh të provuara e të konfirmuara nga historia është pasqyruar në botimet e shumta të Nadin-it në Venecia, në Itali e gjetkë dhe në Shqipëri, në formë artikujsh studimorë, librash e analizash të specializuara, në botime, revista prestigjioze me emër dhe reputacion ndërkombëtar. Për t’i bërë të gjitha këto-pa pohuar asnjëherë se tashmë i ka shterur burimet studimore, se e ka kryer misionin e saj, se i ka gjetur disa gjëra të mëdha, se ka shkruar mjaft për to, do të mençura, të vërteta dhe, se shumica e zbulimeve të saj janë rreth temës shqiptare -duhej një pasion e përkushtim i pazakontë kundrejt trashëgimisë me vlera kolosale të kulturës italiane e veneciane dhe- pa asnjë interes apo motiv të posaçëm- edhe kundrejt kulturës shqiptare. Tashmë edhe në qarqet studimore të Universitetit të Venecias dhe të publicistikës, kritikës së artit e kulturës, Nadin njihet dhe si specialiste e historisë së Shqipërisë mesjetare dhe e një pranie shumplanëshe veneciane në jetën shoqërore, kulturore, artistike dhe shpirtërore shqiptare, kryesisht të Shkodrës. Në mënyrë të veçantë, Nadin ka meritën e zbulimit të disa fakteve madhore që i takojnë historisë dhe kulturës shqiptare, të ruajtura me rreptësinë dhe saktësinë e certifikuar tashmë, në arkivat venedikase apo dhe në veprat monumentale të artit, të famshme në të gjithë botën, siç janë pikturat e Veronese-s. Nadin u vlerësua nga Shkodra e saj si “Qytetare Nderi” në 2011-n, me botimin në Tiranë, në një edicion të dytë, dy gjuhësh shqip dhe italisht (edicioni i parë “Viella” 2000, ishte italian, vetëm në italisht) të librit “Statutet e Shkodrës” të shekullit XV, një dokument i cilësuar si monument i Shqipërisë mesjetare…

Rikthimi
Në nëntor, qytetarja veneciane shkodrane, Lucia Nadin, erdhi në Tiranë me një tjetër dhuratë për shqiptarët: një libër me dokumente të jashtëzakonshme të shek. XVI në vijim të gjetjeve të dëshmive madhore për Shqipërinë e dinjitetin e saj, jo vetëm kulturor. Gjeti rastin të flasë edhe për zbulimin në Kishën e Shën Sebastianit, për të cilin po punon… Artikulli i botuar në “Ateneo Veneto” përbën një parathënie, një tezë, vërtet “shumë të madhe për të qenë e vërtetë”, shumë të rëndësishme dhe po aq domethënëse për shqiptarët, për t’u lënë në një heshtje bezdisëse, të pamoralshme, të pamerituar. Nadin trondit një botë të tërë arti, kritike, tradite, venedikase e veneciane e më tej, me sugjerimin dhe studimin e saj të jashtëzakonshëm; ajo që na intereson si shqiptarë është se Nadin me dinjitet e disiplinë shkencore i kthen Shqipërisë lavdinë e Heroit të saj Kombëtar, tashmë edhe si “Miles Kristi” mbrojtës i krishterimit perëndimor, flamurit të tij, privilegjin e simbolit të betejave e të sakrificave biblike në luftë për liri kundër çdo tiranie.
Mendoj se, përpara se të ndjehemi krenarë -si gjëja më e parë dhe më e “lehtë” edhe pse e natyrshme- akoma më përpara se të duam të dimë se kur do ta përfundojë studimin e plotë të këtij zbulimi “bombë” Lucia Nadin, apo se si do ta presë bota kritike e artit dhe jo vetëm e artit këtë zbulim fantazmagorik, opinioni shqiptar në përgjithësi, autoritetet qeveritare, shkencore, akademike, kulturore, institucionet që punojnë për njohjen e Shqipërisë në Europë, për integrimin e saj të plotë e të vërtetë në shtetet e Europës së Bashkuar, të kuptojnë vlerën dhe peshën e një zbulimi me përmasa madhore, të organizohen në një impenjim përfshirës, serioz, dinjitoz dhe qytetar; të mundësojnë krijimin e një grupi studiuesish të rinj, të pasionuar, të aftë për të bashkëpunuar e bashkëstudiuar me Nadinin, për t’u njohur me këto zbulime dhe për t’i bërë ato pjesë të një detyrimi shkollor, universitar dhe pasuniversitar, studimesh e kërkimesh të specializuara, në kuadrin e përgatitjes qytetare të të rinjve tanë, në integrimin në familjen europiane dhe atë globale. Jo vetëm Europa ka nevojë të njihet me prova të pakundërshtueshme (edhe kur këto vinë nga Venecia, Italia fqinjë, e nga studiues të kalibrit të Nadin-it veneciane dhe shkodrane njëherësh), që dëshmojnë se Shqipëria ka qenë europiane në rrënjët e saj, në agimet e qytetërimit, artit, kulturës, fesë, në një marrje-dhënie të ndërsjellë, të vazhdueshme, dinjitoze, me kulturat, qytetërimet e historinë e vendeve fqinje. Këtë nevojë, madje imediate, e kanë shqiptarët: të njohin rrënjët e tyre, të dinë nga vinë e kush janë, të edukohen e të kuptojnë se rritja, lartimi i tyre në kulturë, dije, shoqëri, në të qenit qytetar të rinj të kontinentit plak, të botës së lirë, ndodh si me pemët: ngjiten më lart ato që i kanë rrënjët më të thella. Dhe rrënjët janë e veçanta, e qenësishmja, ADN-ja e çdo kombi; duke njohur rrënjët tona, veten tonë, respektojmë të tjerët.
VJOLLCA LISI

 
 

e diel, 12 gusht 2012

Tre muze në Kalanë e Shkupit

Shoqata e Historianëve Shqiptarë të Maqedonisë (SHHSHM) mirëpret vendimin për fillimin e ndërtimit të tre muzeve në Kalanë e Shkupit, pa simbole fetare, ku fare qartë dihet se së paku dy nga këto tre muze i takojnë drejtpërdrejtë trashëgimisë kulturore, historike dhe shpirtërore të shqiptarëve. “Vlerësojmë se me këtë ka ngadhënjyer arsyeja e shëndoshë dhe drejtësia, dhe më në fund edhe pseudoshkencëtarët maqedonas janë bindur para fakteve të pamohueshme që në vazhdimësi i ka prezantuar Shoqata e Historianëve Shqiptarë të Maqedonisë, lidhur me të kaluarën historike të Shkupit iliro-shqiptar. Me këtë akt, edhe Pasko Kuzman pranoi realitetin se në Kalanë e Shkupit ekzistojnë themelet e shtëpive dardane-pajone, dhe me këtë u vërtetua lufta e drejtë e me fakte e historianëve shqiptar dhe shoqërisë civile shqiptare në Maqedoni. Fakti që këto muze do të jenë pa simbole fetare, dëshmon gjunjëzimin e Kuzmanit dhe të bashkëmendimtarëve të tij, për të ngritur kryqin e kishës ortodokse sllave në Kalanë e Shkupit”, thekson SHHSHM.
Kjo shoqatë thekson se në veçanti përshëndet përpjekjet e kryetarit të Çairit, Izet Mexhiti, që siç thuhet në vazhdimësi ka këmbëngulur që trashëgimia kulturore iliro-shqiptare e Kalasë së Shkupit, të ruhet nga tendencat dashakeqe të qarqeve të caktuara maqedonase, për falsifikimin e saj.
Në bazë të marrëveshjes së arritur, në Kalanë e Shkupit do të ndërtohet Muzeu i periudhës parahistorike (në bazën e mbetjeve të shtëpisë dardano-pajone), Muzeu i periudhës mesjetare (në bazën e themeleve të kishës bizantine), dhe Muzeu i periudhës osmane (në bazën e themeleve të kullës osmane).

Bota sot, 07.08.2012

Të parët tanë në Siri

FATOS BAXHAKU

Teksa rrugët e qyteteve siriane vazhdojnë të përzhiten orë e minutë nga flakët e luftës civile, teksa diplomacia ndërkombëtare deri më tash është treguar e paaftë të ndalë gjakderdhjen, teksa çështja siriane vazhdon të jetë një hekur i skuqur mbi trupin e lodhur të popujve arabë, na shkuan ndërmend se diku, dikur kishim lexuar mbi praninë e fortë shqiptare në këto anë. Ka shumë gjasë që shumë prej portreteve të shqetësuara, të përgjakura, të vetmuara që shohim përditë në ekranet tona të vogla të jenë pasardhësit e shqiptarëve të Sirisë. Ja se çfarë thotë historia.
Në vitin 1521, Sulltan Sulejman Ligjvënësi i nënshtroi përfundimisht prijësit mamlukë. Që prej asaj kohe e deri në 1916 shqiptarë e arabë sirianë jetuan nën të njëjtën çadër të madhe, nën Perandorinë Osmane. Shqiptarët e parë që u dukën këtyre anëve ishin sundues ushtarakë. Më i pari prej tyre rezulton të jetë Mehmet Pashë Dukagjini, i cili në 1550 ishte vali i Halepit. Ky ka mbetur i njohur për disa ndërtime të rëndësishme që la pas. Në mes dhe në fund të shekullit XVI, valinj të Damaskut ishin Lala Mustafa Pasha dhe Sinan Pasha, që të dy shqiptarë. Më 1590 të njëjtin vend e zunë me radhë Mustafa Pasha dhe Mehmet Pasha edhe këta nga gjaku ynë.
Rreth 1600 në krye të vilajetit të Halepit ishte shqiptari i rreptë Nasuh Pasha. Ky ka mbetur i njohur në historinë e Sirisë si njeriu që arriti të nënshtrojë jeniçerët që bënin zullume mes popullsisë së thjeshtë. Në 1608 në krye të Damaskut ishte prizrenasi Kuçuk Sinan Pasha. Në 1645 në të njëjtin post erdhi Mehmet Pashë Qypryliu i famshëm, origjina e të cilit ishte nga Roshniku në afërsi të Beratit. Mehmet Qypryliu u bë më pas Vezir i Madh (ekuivalenti i sotëm i Kryeministrit) dhe vendin e tij në Damask e zuri i biri, Ahmet Pasha. Ky e shpëtoi qytetin nga anarkia dhe uria. Edhe ky, njësoj si i ati u bë më pas Vezir i Madh në Stamboll.
Por nuk ishin vetëm valinjtë shqiptarë ata që lanë gjurmë në historinë e Sirisë. Në shekujt XVII-XVIII duket se këtu ishin ngulitur shumë shqiptarë, më së shumti si ushtarë. Në ditarin e një berberi nga Damasku shkruhet se kur Valiu i Damaskut unispër ekspeditë ndëshkimore në Palestinë ai kishte me vete 500 shqiptarë. Në 1757 në disa luftime rreth Damaskut marrin pjesë edhe njëzet bajraktarë shqiptarë. Në fund të shekullit XVIII truprojat e valinjve ishin të gjithë shqiptarë. Një vali boshnjak ua detyron jetën këtyre, sepse ishin pikërisht shqiptarët që e shpëtuan nga një komplot vrasës që ishte organizuar prej vetë ushtarëve të tij boshnjakë.
Pa asnjë dyshim shqiptari më i njohur në Siri është Ibrahim Pasha, i biri i Mehmet Ali Pashës së Egjiptit. Ky vuri nën administrimin e tij gati të pavarur gjithë Sirinë e sotme dhe një pjesë të madhe të Palestinës. I lindur shqiptar, por i rritur si arab, ky ëndërronte një shtet të madh e të pavarur arab. Ishte i pari ndër politikanët e kohës që zgjoi vetëdijen arabe. U njoh për reformat e thella mes të cilave edhe lirinë e fesë. Vetëm nën sundimin e tij të krishterët mund të hipnin në kalë dhe të mos vishnin rrobat detyruese që i diferenconin ata nga shumica myslimane. Një nga të krishterët më të njohur të vendit, Hana Bahkri, ishte i pari ndër ta që jo vetëm u bë ministër i Financave, por edhe mori titullin bej. Gjë e padëgjuar deri më atëherë në Sirinë e kohës. Ibrahim Pasha reformoi shkollat dhe ngriti shtypshkronja në të gjithë Sirinë. Sundimi i tij zgjati në periudhën 1832-1840. Pas kësaj, vetë Fuqitë e Mëdha perëndimore kthyen në vend autoritetin e sulltanit. Në fakt, në hije ishte vetëAngliaajo që nisi të luante telat në Lindjen e Mesme. Pikërisht në këtë kohë nisi tinëzisht një periudhë e gjatë kolonizimi pasojat e së cilës ndihen ende edhe sot e kësaj dite.
Në periudhën e sundimit të Ibrahim Pashës kemi shtimin më të madh të pranisë shqiptare. Në 1832 numërohen rreth 15 mijë shqiptarë në ushtrinë e Ibrahim Pashës. Ironia e fatit deshi që në Siri të luftonin më shumë shqiptarë me shqiptarë sesa osmanë kundër arabëve. Shqiptarët ishin të shumtë edhe në krahun e ushtrive të Sulltanit. Gjatë një beteje që u zhvillua në dhjetor të 1832 afro 12 mijë shqiptarë, që ishin ushtarë të sulltanit dezertuan dhe u bashkuan me bashkëpatriotët e tyre të krahut të Ibrahim Pashës. Shumica e tyre mbeti në Siri, Palestinë, Liban. Pashai ua njohu nderin duke i shpërblyer me toka. Në 1834, banorët e Damaskut panë me kërshëri me qindra fishekzjarrë që ngriheshin drejt qiellit. Pastaj dëgjuan një turmë njerëzish që brohorisnin pareshtur “Krishti u ngjall, Krishti u ngjall!”. Këta ishin afër 7 mijë shqiptarë që nën drejtimin e Mustafa Pashës erdhën nga Kreta në Damask ku u vunë nën mbrojtjen e Ibrahim Pashës. Thjesht po festonin Pashkët. Shumica e tyre mbeti përgjithnjë në Siri.
Ardhja e shqiptarëve në këto anë vazhdoi edhe pas rikthimit të pushtetit osman. Shqiptarët vinin këtu më së shumti si ushtarë. Në 1844 duket se ata ishin aq shumë saqë një kryengritje kundër mobilizimit të përgjithshëm ushtarak që ndodhi në 1844 është quajtur si “kryengritja e shqiptarëve”.
Në gjysmën e dytë të shekullit XIX guvernator i Halepit ishte Pashko Vasa, ndërsa në 1890 vali i Bejrutit dhe Damaskut ishte vetë Ismail Qemali, babai i Pavarësisë sonë. Ismail Qemali ndenji vetëm pak kohë në këtë post, por njësoj si paraardhësi i tij, Ibrahim Pasha, edhe ky e nxiti fort idenë e krijimit të një shteti arab.
Shqiptarët, me kalimin e kohës, u bënë një komunitet shumë i fortë në Damask. Ata madje kishin edhe lagjen e tyre që quhej Suk Saraxha. Zakonisht mbanin mbiemrin Arnauti (emërtimi osman për shqiptarët). Një nga familjet shqiptare, Mardam Bek, në fillim të shekullit XX ishte një ndër më të njohurat e më të pasurat e parisë siriane të kohës. Pjesëtarët e saj e kishin origjinën nga Lala Mustafa Pasha. Shumë valë shqiptarësh mbërritën këtu gjatë luftërave ballkanike 1876-1878 dhe 1912-1914. Nga komuniteti “arnaut” shqiptar kanë dalë shumë njerëz të njohur të arteve dhe politikës, ndonëse më së shumti ata mbetën zanatçinjtë e vegjël të rrugëve të vjetra të Damaskut, pasardhës të kohëve kur shqiptarët ishin më së shumti ushtarë në shërbim të të tjerëve. Kush e di se ç’po ndodh këto ditë me njerëzit e gjakut tonë në vendin e përzhitur nga urrejtja civile.
 
Bota sot, 13.05.2012

Maqedonia e Re: Si u vra Hasan Prishtina?!

 

U mbushën 79 vjet që nga data e 13 gushtit të vitit 1933, ku në qytetin e Selanikut u vra në pabesi dhe mizori ish-Kryeministri i Shqipërisë Hasan Prishtina.
Gjatë viteve të qëndrimit tim në Selanik dhe duke kërkuar nëpër arkivat greke gjeta gazetën greke “Μακεδονικα Νεα” (Maqedonia e Re) të asaj kohe që mbetet i vetmi dokument historik që sjell një foto të Hasan Prishtinës i vdekur si dhe ngjarjen me imtësi.
Në gazetën “Μακεδονικα Νεα” (Maqedonia e Re) e datës 14.8.1998, është botuar dhe fotografia e vrasësit Ibrahin Çelos.
Gazeta shkruan për jetën, veprimtarinë dhe pasurinë në Selanik të Hasan Prishtinës dhe na sjell një fakt të vërtetë për datën e vrasjes së tij që deri më sot shumë historian shqiptar që janë marrë me figurën e tij e kanë gabuar duke shkruar si datë të vrasjes 14 gushtin e 1933, por sipas gazetës së kohës është data 13 gushti i 1933.
Afër vendit ku është qëlluar Hasan Prishtina ndodhej vendi i punës ku unë punoja për disa vitesh në Selanik, ndërsa shtëpia e tij ishte afërsisht 1 km larg, dhe mund të kaloja disa herë në ditë në atë rrugë, por asnjëherë nuk do më shkonte ndërmend se ai vend do të kishte lidhej me një ngjarje tragjike për historinë e kombit tonë. Për fat të keq nga shumë studiues dhe historian që janë marrë me figurën e Hasan Prishtinës anashkalohet data e vrasjes së tij dhe shtëpia që ndodhet në qytetin e Selanikut.
Disa herë bëra përpjekje se mbase gjendej ndonjë dashamirës për të financuar një film dokumentare rreth viteve të jetës së këtij burri të shquar, por ndesha në vesh të shurdhër.
Përshkrimi i atentatit nga gazeta greke e kohës “Μακεδονικα Νεα”
Gazeta greke “Μακεδονικα Νεα” (Maqedonia e Re) e datës 14 gusht 1933, një ditë mbas vrasjes së Hasan Prishtinës, shkruan për ngjarjen që tronditi Selanikut më 13 gusht të vitit 1933. Gazeta e asaj kohe shënonte se Hasan Prishtina është pronar i ndërtesës së sotme “Shkolla e të Verbërve”. Gazeta e kohës përshkruan vdekjen tragjike të atdhetarit, politikanit të madh Hasan Prishtinës.
Në faqet e gazetës shkruhej: “Një tjetër vrasje që u bë në rrugën Çimisqi, tronditi Selanikun. Politikani shqiptar Hasan Prishtina u vra në qoshen Çimisqi në Vogaxhiku, përpara bakallhanes “IVI”. Shqiptari Ibrahim Çelo, 28 vjeçar, i papunë, qëlloi pesë herë ish-kryeministrin shqiptar Hasan bej Prishtinën.
Vrasja u krye në orën 2 mbas dite më datë 13 gusht 1933. Në rrugën Ēimisqi u pa një zotëri i moshuar, i mbajtur mirë dhe me tipare simpatike, të ecte përkrah e të fjaloste me një person të veshur mirë, i gjallë, sa e tradhtonte dhe toni i zërit. Arritën në kryqëzimin e rrugës Çimisqi-Vogaxhiku dhe po drejtoheshin për tek bakallhane ’’IVI’’ dhe në largësi dy hapa nga kinkaleria e invalidit J.Janopullo.
Njeriu me pamje të zymtë nxori rrufeshëm revolverin e markës “SMITH” dhe shtiu kundrejt bashkëbiseduesit, i cili ishte Hasan bej Prishtina, që ra në trotuar. Kalimtarët e mbledhur nga të dy të shtënat, panë vrasësin të turret me mizori të parrëfyer mbi viktimën dhe t’i zbrazë edhe tre plumba të tjerë, dy në kraharor dhe të tretën në kokë, si e shtënë vdekjeprurëse, për të qenë i sigurt për përfundimin e aktit të vrasjes.
Fill pas krimit të tij vrasësi, që ti ikë rrezikut prej turmës së mbledhur që u vu për ta kapur, ia dha vrapit nga rruga Vogaxhiku. Nga tronditja ai ra në vitrinën e tregtores “Beharnae” të cilës ia dëmtoi tendën, por rimori veten, për t’u turrur drejt rrugës “Paleon Patron” ku u rrethua nga turma, që e ndiqte me synime të errëta. Vrasësi hyri në banesën e mjekut z.Dukidhis, ku dhe ju dorëzua rojës së policisë. Por nuk mundi t’i ik egërsimit të turmës.
Kalimtarët që e ndoqën dhe banuesit fqinjë të çdo moshe, shtrese, pa ditur identitetin e tij dhe as motivet e vrasjes, të indinjuar ndaj egërsisë që tregoi vrasësi ndaj viktimës, sa panë të vije skuadra e policisë, u turrën dhe ata duke thirrur: - Shqyeni, shqyeni, vrasësin. Ndërsa polici më kot përpiqej të shpëtonte atentatorin, turmat u turrën ndaj tij dhe nisën ta grushtojnë, duke i shkaktuar mavijosje në pjesë të ndryshme të trupit. Do ta kishin çarë përgjysmë vërtet, nëse nuk do ia mbërrinte të hynte në një tjetër shtëpi, në rrugën ’’Paleon Patron’’, ku u strehua nga i zoti i shtëpisë, i cili nxitoi tu mbyllte derën e jashtme turmave të zemëruara.
Pas pak mbërriti sekretari i policisë, nëntogeri z.Zografo, dhe vrasësin e transferuan me motoçikletë në Seksionin e tretë të policisë. Hasan Prishtina, i mposhtur nga plagët, u dërgua ndërkohë në Spitalin Popullor, ku trupit të tij iu bë autopsia.
Në orën 2.50 minuta pas dite oficeri Sotiriu nisi hetimet me përkthyes, pyeti vrasësin nëse e njeh gjuhën greke, ai u përgjigj se njeh gjuhën shqipe, frënge dhe gjuhën turke.
Vrasësi nënvizoi se akti i tij u dedikohet motiveve politike. Ndërkaq pretendoi se ish-kryeministri i atdheut të tij ishte komit dhe bashkëpunonte me komitetin bullgaro-maqedonas me qëllim që të vrisnin mbretin e Shqipërisë Ahmet Zogun. Planet, thotë atentatori, m’i tregoi Hasan Prishtina përpara pesëmbëdhjetë ditëve, kur po vinim prej Vjene (Austri) dhe më bënte presion që të bëhesha unë kryetar i bandës komite dhe të shkoja në Tiranë ku të vrisja mbretin Ahmet Zogun.
Prishtina, vijon vrasësi, më premtoi shpërblim mujor dhe një shpërblim dhuratë mbas aktit të vrasjes, por unë i kundërshtova këto propozime të tij, sepse jam pro regjimit te mbretit Ahmet Zogu dhe nuk dëshiroja të bëhem vegël e Hasan Prishtinës, të cilin në Shqipëri e quajnë tradhtar.
Ibrahim Çelo jetonte në Nikea të Francës dhe ishte tregëtar frutash, ishte i martuar me një spanjolle, me të cilën kishte dhe fëmijë. Atje u njoh përpara disa vitesh me Hasan Prishtinën, që ish shpërngulur në Nikea për hir të çlodhjes dhe kishin lidhur marrëdhënie familjare. Gjatë njohjes midis tyre Hasan Prishtina i kish treguar për rininë, vështirësitë që kishte kaluar pas largimit nga Shqipëria në Turqi dhe Bullgari. Në Turqi pat gjetur miq të vjetër dhe bashkëluftëtarë kundër xhonturqve. Morri pjesë në një shoqatë të fshehtë me bashkatdhetarët e vet për çështjen shqiptare”.

 

e premte, 13 prill 2012


“Lajm” sjell para lexuesve faksimilen e një gazete serbe të botuar në vitin 1844, ku flitet për kryengritjen e Dervish Carës dhe çlirimin e Shkupit.  
“Serbske novine” (Gazeta serbe) e 17 majit të vitit 1844, në tekstin me titull “Arnautlija” (Shqipëria) shkruan se në Shkup kanë qëndruar mbi 20 mijë kryengritës dhe kanë luftuar kundër forcave osmane, të cilët kanë qenë të udhëhequr nga Dervish Cara.
Të njëjtën gjë, pohoi edhe krye-parlamentarja shqiptare Jozefina Topalli në fjalimin e saj të mbajtur në Parlamentin e Maqedonisë, pohim ky që “i çoi peshë” historianët maqedonas. “Ndodhi pikërisht në shkurt të vitit 1844, kur 10 mijë kryengritës në udhëheqjen e Dervish Carës e kishin çliruar Shkupin dhe shtruan kërkesën për autonomi. Nga kjo kohë, Shkupi, Manastiri dhe Dibra ishin disa prej qendrave të lëvizjes shqiptare për çlirim. Lëvizja patriotike shqiptare është zhvilluar paralelisht me kryengritjen maqedonase të Ilindenit në 2 gusht 1903, ku në Manastir ishte përkrahur edhe nga popullata shqiptare, e cila ishte aktive për krijimin e republikës së Krushevës, ku Këshilli i udhëhequr nga shqiptari Vangjel Dino ishte përbërë nga përfaqësues të maqedonasve, shqiptarëve dhe vllehve”, tha Topalli.
Pas fjalimit të Topallit kanë reaguar historianët maqedonas dhe Instituti Maqedonas i Historisë në Shkup, të cilët jo vetëm që nuk i pranojnë vlerat e Dervish Carës, por e quajnë atë shërbëtor të turqve. "Këto janë vetëm keqpërdorime nacional -romantike të historisë për qëllime politike", thanë nga Instituti i Historisë në Shkup. 
Por historianët shqiptarë janë të mendimit se para fakteve edhe zotërat heshtin.
Historiani Skënder Hasani thotë se reagimi i historianëve maqedonas nuk është me vend dhe nuk bazohet në fakte, por bazohet vetëm në paragjykime. “Për Dervish Carën dhe kryengritjen e udhëhequr prej tij më shumë ka shkruar histografia maqedonase, histografia serbe, franceze,  britanike, etj, e shumë më pak histografia shqiptare. Aleksandar Markovski në vitin 1985 shkruan një libër me titull ‘Kryengritja e Dervish Carës’, ku e shpjegon qartë se kryengritësit shqiptarë e kanë çliruar Shkupin dhe ka dalë kërkesa e parë gjatë rilindjes shqiptare për autonominë e Shqipërisë. Më pas kanë shkruar edhe autorë të tjerë”, thotë Hasani duke shtuar se në arkivin e Maqedonisë ka mjaft dokumente që flasin qartë për këtë çështje. 

“Lajm” sjell para lexuesve faksimilen e një gazete serbe të botuar në vitin 1844, ku flitet për kryengritjen e Dervish Carës dhe çlirimin e Shkupit.  
“Serbske novine” (Gazeta serbe) e 17 majit të vitit 1844, në tekstin me titull “Arnautlija” (Shqipëria) shkruan se në Shkup kanë qëndruar mbi 20 mijë kryengritës dhe kanë luftuar kundër forcave osmane, të cilët kanë qenë të udhëhequr nga Dervish Cara.
Të njëjtën gjë, pohoi edhe krye-parlamentarja shqiptare Jozefina Topalli në fjalimin e saj të mbajtur në Parlamentin e Maqedonisë, pohim ky që “i çoi peshë” historianët maqedonas. “Ndodhi pikërisht në shkurt të vitit 1844, kur 10 mijë kryengritës në udhëheqjen e Dervish Carës e kishin çliruar Shkupin dhe shtruan kërkesën për autonomi. Nga kjo kohë, Shkupi, Manastiri dhe Dibra ishin disa prej qendrave të lëvizjes shqiptare për çlirim. Lëvizja patriotike shqiptare është zhvilluar paralelisht me kryengritjen maqedonase të Ilindenit në 2 gusht 1903, ku në Manastir ishte përkrahur edhe nga popullata shqiptare, e cila ishte aktive për krijimin e republikës së Krushevës, ku Këshilli i udhëhequr nga shqiptari Vangjel Dino ishte përbërë nga përfaqësues të maqedonasve, shqiptarëve dhe vllehve”, tha Topalli.
Pas fjalimit të Topallit kanë reaguar historianët maqedonas dhe Instituti Maqedonas i Historisë në Shkup, të cilët jo vetëm që nuk i pranojnë vlerat e Dervish Carës, por e quajnë atë shërbëtor të turqve. "Këto janë vetëm keqpërdorime nacional -romantike të historisë për qëllime politike", thanë nga Instituti i Historisë në Shkup. 
Por historianët shqiptarë janë të mendimit se para fakteve edhe zotërat heshtin.
Historiani Skënder Hasani thotë se reagimi i historianëve maqedonas nuk është me vend dhe nuk bazohet në fakte, por bazohet vetëm në paragjykime. “Për Dervish Carën dhe kryengritjen e udhëhequr prej tij më shumë ka shkruar histografia maqedonase, histografia serbe, franceze,  britanike, etj, e shumë më pak histografia shqiptare. Aleksandar Markovski në vitin 1985 shkruan një libër me titull ‘Kryengritja e Dervish Carës’, ku e shpjegon qartë se kryengritësit shqiptarë e kanë çliruar Shkupin dhe ka dalë kërkesa e parë gjatë rilindjes shqiptare për autonominë e Shqipërisë. Më pas kanë shkruar edhe autorë të tjerë”, thotë Hasani duke shtuar se në arkivin e Maqedonisë ka mjaft dokumente që flasin qartë për këtë çështje.  

Gazeta "LAJM" Maqedoni      06.04.2012

e hënë, 2 prill 2012

Plagjiatura e Doktoraturës, 

Schmit jep dorëheqjen

 
HUNGARI- Presidenti hungarez Pal Schmit dha dorëheqjen pas verifikimit të plagjiaturës në doktoraturën e tij.
Schmitt tha se ndjehet “i detyruar” për dorëheqjen në bazë të kushtetutës së vendit, e cila synon unifikimin e Hungarisë. Të premten, ai kishte refuzuar dorëheqjen dhe kishte përjashtuar lidhjen mes aferës së doktoraturës dhe postit të tij.
Më parë Schmittit i ishte hequr titulli i doktorit të shkencave për shkak të akuzave të provuara për plagjiaturë. Këtë vendim ka marrë të enjten e kaluar Senati i Universitetit Semmelweis për shkencat mjekësore (SOTE). “Disertacioni i Schmitit i vitit 1992, nuk i përgjigjet kritereve të një pune të bërë në bazë të metodave shkencore”, deklaroi para gazetarëve rektori i SOTE-s, Tivadar Tulassay.
Ndërkohë mediat të Hënën njoftuar për dorëheqjen e rektorit të Universitetit të Budapestit. Tivadar Tulassay ka bërë të ditur se do të japë dorëheqjen, duke e argumentuar këtë me humbjen e besimit tek personi i tij. Tulassay pohoi se informon të Hënën për këtë vendim edhe Ministrinë përkatëse.
33 anëtarë të organizmit votuan për heqjen e titullit, vetëm katër për të kundërtën. Schmitt ndodhej të enjten në mbrëmje në kthim nga një udhëtim në Korenë e Jugut dhe nuk mund të jepte mendimin e tij për këtë vendim. Dorëheqja e tij mendohet të jetë çështje e mbaruar. (Deutsche Well

e mërkurë, 29 shkurt 2012

Tryezë në Zagreb kushtuar albanologut Shuflai 

 

Zagreb, 29 shkurt - Në kuadër të kremtimit të përvjetorit të katërt të shpalljes së pavarësisë së Republikës së Kosovës dhe 100 vjetorit të ngritjes së flamurit kombëtar në Vlorë, Ambasada e Republikës së Kosovës në Kroaci, në bashkëpunim me Ambasadën e Shqipërisë në këtë vend dhe Këshillin e pakicës kombëtare shqiptare të qytetit të Zagrebit, në “Matica Hrvatska” organizoi dje një tryezë shkencore për personalitetin e albanologut të shquar kroat, Dr.Millan Shuflai, njofton qik-u. Pikëpamjet e tij, paanshmërinë, korrektësinë dhe simpatinë e madhe që kishte ndaj popullit shqiptar, lidhjet e afërta me Shqipërinë, pranimin dhe argumentimin në mënyrë shkencore të tezës së prejardhjes së drejtpërdrejtë të shqiptareve nga ilirët si dhe autoktoninë e tyre në trojet shqiptare, dr. Millan Shuflai i mbrojti deri në fund të jetës së tij kur më 19 shkurt 1931 në Zagreb, regjimi i atëhershëm i Mbretërisë SKS bëri atentat ndaj tij.

Në emër të Ambasadës së Republikës së Kosovës pjesëmarrësit e kësaj tryeze shkencore i përshëndeti ambasadori Valdet Sadiku, i cili në fjalën e tij veçoi se populli shqiptar kudo që jeton respekton figurën dhe krijimtarinë e albanologut me famë dr. Milan Shuflai, i cili gjatë jetës së tij bëri shumë për kombin tonë dhe i cili, duke u përpjekur të plasojë të vërtetën për shqiptaret tek popujt e Evropës, e pësoi me jetë. Në këtë rrugë Shuflai ka lënë gjurmë të pashlyeshme të cilat historiografia shqiptare i çmon gjithnjë, tha ambasadori Sadiku.

Tryezën e përshëndeti edhe dr. Gëzim Rexhepi, kryetar i Këshillit të Pakicës Kombëtare Shqiptare për qytetin e Zagrebit ku ishin të pranishëm punëtorë të shkencës e të kulturës, politikanë dhe simpatizues të tjerë të krijimtarisë dhe personalitetit të dr.Shuflait nga radhët e kroatëve por edhe të shqiptarëve që jetojnë në Kroaci.

Para një numri të madh pjesëmarrësish, punimet e tyre shkencore në këtë tryezë për personalitetin dhe rëndësinë që ka krijimtaria në shkencën shqiptare që la pas dr. Milan Shuflai i paraqitën nga Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Republikës së Kosovës, akademik Pajazit Nushi, i cili edhe përshëndeti punimet e kësaj tryeze në emër të institucionit më të lart të dijes në Kosovë, ASHAK.

Me punimet e tyre shkencore në tryezë u paraqiten edhe prof. emeritus Zvonimir Sheparoviq, viktimologu me nam dhe ish ministër i punëve te jashtme të Republikës së Kroacisë, akademik Zef Mirdita, ambasadori i Shqipërisë Pëllumb Qazimi, prof. dr. Aleksander Stipqeviq, prof.dr. Josip Jurqeviq, mr.sc. Darko Sagrak dhe të tjerë. U vendos që punimet e prezantuara shkencore të botohen si broshurë e veçantë nga Këshilli i Pakicës Kombëtare Shqiptare të Qytetit të Zagrebit dhe Shoqata “Dr. Milan Shuflai”.

Punimet e kësaj tryeze i përshëndetën edhe ndihmësministri i Ministrisë së Kulturës të Republikës së Kroacisë, Sreqko Shestan si dhe nënkryetari i Matica Hrvatske, Stjepan Suqiq.

Gazeta "Koha Ditore", 29.12.2012